วิธีเช็ก Back focus — Back focus และการปรับตั้งเลนส์ อาการแบบไหนที่ต้องส่งเซอร์วิส เป็นคำถามที่วนกลับมาในกลุ่มคนทำงานวิดีโอแทบทุกเดือน ในรูปประโยคว่าซูมเข้าไปโฟกัสที่หน้าคนจนคม แล้วซูมออกมาถ่ายไวด์ ทำไมภาพหลุดโฟกัสทุกครั้ง คำตอบมักไม่ใช่เรื่องกล้องพัง แต่เป็นเลนส์ซูมที่ back focus เพี้ยนไปแล้ว และอาการนี้ผ่านงานไปได้หลายงานโดยที่คนถ่ายยังไม่รู้ตัว เพราะมันไม่ได้ทำให้ภาพเสียทั้งหมด แค่เสียเฉพาะช็อตที่เปลี่ยนช่วงซูม
ระยะระหว่างชุดเลนส์กับระนาบเซนเซอร์คือหัวใจของเรื่อง
ถ้าระยะนี้ถูกต้อง เลนส์ซูมจะรักษาโฟกัสไว้ได้ตลอดช่วงซูม ภาษากองเรียกว่าเลนส์ทรง parfocal ถ้าระยะเพี้ยนไปแม้แค่เศษเสี้ยวมิลลิเมตร อาการที่โผล่มาก่อนเพื่อนคือโฟกัสที่เทเลไม่ตรงกับที่ไวด์ และโฟกัสที่ระยะอนันต์เลยขีดหรือไม่ถึงขีด วิธีทดสอบที่พอทำเองได้คือเปิดรูรับแสงกว้างสุด ซูมไปสุดทางเทเล โฟกัสให้คมที่วัตถุที่มีรายละเอียดชัดในระยะไกลมาก แล้วซูมออกมาสุดไวด์โดยไม่แตะวงแหวนโฟกัส ถ้าภาพยังคมอยู่ก็สบายใจได้ ถ้าเบลอชัดเจนคือเริ่มมีปัญหา
Back focus และการปรับตั้งเลนส์ เพี้ยนจากการใช้งานล้วน ๆ
สาเหตุมักไม่ได้มาจากความประมาท เลนส์ที่เมาท์อยู่กับกล้องซึ่งแบกฟอลโลว์โฟกัสและแมตต์บ็อกซ์ทั้งวัน มีแรงบิดตกที่เมาท์ตลอดเวลา เมาท์กล้องที่หลวมทีละนิดจากการถอดใส่หลายพันครั้ง หรือกระเป๋าที่โดนโยนขึ้นรถบ่อย ๆ ล้วนทำให้ระยะขยับได้ ในโลกซีเนม่ามีเลนส์บางตระกูลที่ออกแบบให้ปรับ back focus ได้เองที่ตัวเลนส์ และมีชิมโลหะบางสำหรับปรับเมาท์กล้องบางรุ่นซึ่งช่างที่มีเครื่องวัดทำให้ได้ แต่กับเลนส์ถ่ายภาพและเลนส์ออโต้โฟกัสสมัยใหม่ มันไม่ใช่ของที่มีสกรูให้หมุนแล้วจบ
เส้นแบ่งระหว่างสิ่งที่ปรับเองได้กับสิ่งที่ห้ามแตะ
สิ่งที่ปรับได้เองในระดับผู้ใช้คือค่าชดเชยโฟกัสในเมนูกล้องบางรุ่นที่ให้ตั้ง AF fine tune รายตัวเลนส์ อันนั้นแก้อาการโฟกัสเลยระยะเล็กน้อยของระบบออโต้โฟกัสได้จริง และการทำความสะอาดหน้าสัมผัสเมาท์ด้วยผ้าไมโครไฟเบอร์แห้งก็ช่วยแก้อาการสื่อสารสะดุด แต่สิ่งที่ไม่ควรทำเองเด็ดขาดคือการไขสกรูรอบเมาท์เพื่อขยับดู เพราะสกรูพวกนั้นมักมีค่าแรงบิดกำหนดไว้ และการถอดโดยไม่มีเครื่องวัด collimator ให้ผลลัพธ์เป็นเลนส์ที่เพี้ยนกว่าเดิม บวกกับประกันที่หมดสิทธิ์ทันที เคสที่ค่าซ่อมสูงขึ้นเป็นเท่าตัวเพราะเจ้าของลองเองมาก่อนหนึ่งรอบ เป็นเรื่องที่ช่างเจอกันเป็นประจำ
อาการที่ควรตัดใจส่งเซอร์วิสมีอยู่ไม่กี่แบบ โฟกัสไม่เข้าที่ระยะอนันต์ทั้งที่หมุนสุดแล้ว ความคมต่างกันชัดเจนระหว่างซ้ายกับขวาของเฟรมเดียวกัน โฟกัสหลุดเมื่อเปลี่ยนช่วงซูมทั้งที่เลนส์ตัวนั้นเคยทำได้ และเสียงคลิกแปลก ๆ ตอนหมุน เวลาส่งให้ระบุอาการเป็นเงื่อนไขที่ทำซ้ำได้ บอกให้ครบว่าเกิดที่ระยะไหน ทางยาวเท่าไหร่ f เท่าไหร่ พร้อมไฟล์ตัวอย่าง ช่างจะได้ไม่ต้องเดา ส่วนจะส่งศูนย์หรือร้านอิสระให้ดูที่สถานะประกันเป็นหลัก และก่อนซื้อเลนส์ตัวใหม่ทุกครั้ง คำถามที่มีค่ากับคนรับงานมากกว่าส่วนลดคือ ถ้าเลนส์ต้องปรับตั้งใหม่ ที่นี่ส่งต่อให้ใคร ใช้เวลากี่วัน มีเลนส์ให้ยืมระหว่างซ่อมหรือไม่
เลนส์หลักที่ต้องเข้าศูนย์สองสัปดาห์ในเดือนที่งานแน่นที่สุด เป็นสถานการณ์ที่ควรมีคำตอบไว้ก่อนที่มันจะเกิด
