รูรับแสงเป็นเรื่องที่ทำมือใหม่งงมากที่สุดเรื่องหนึ่ง เพราะตัวเลขมันสวนทางกับความรู้สึก ค่า f ยิ่งน้อยรูยิ่งกว้าง ค่า f ยิ่งมากรูยิ่งแคบ ฟังดูทวนความรู้สึกใช่ไหมครับ เดี๋ยวเราจะทำให้มันเข้าใจง่ายขึ้น
รูรับแสงคือม่านตาของกล้อง
มันคือช่องเปิดในเลนส์ที่ยอมให้แสงวิ่งผ่านเข้ามาหาเซนเซอร์ ลองนึกถึงรูม่านตาของเราเอง เวลาอยู่ในที่มืดม่านตาจะเปิดกว้างเพื่อรับแสงให้มากขึ้น เวลาอยู่กลางแดดจ้าม่านตาจะหรี่ลงเพื่อกันแสงเข้ามากเกินไป รูรับแสงในเลนส์ทำงานแบบเดียวกันเป๊ะ
ทำไมตัวเลข f ถึงดูสวนทาง
จริง ๆ มันเป็นเศษส่วน เลข f คือผลของการเอาความยาวเลนส์หารด้วยขนาดรู เมื่อมันเป็นเศษส่วน ตัวเลขข้างล่างยิ่งมากค่ารวมยิ่งน้อย เลยทำให้ f2 หมายถึงรูที่กว้างกว่า f8 พอจำได้ว่ามันคือเศษส่วน ความรู้สึกสวนทางจะหายไปเอง
รูรับแสงคุมสองอย่างพร้อมกัน
อย่างแรกคือปริมาณแสง รูกว้างแสงเข้ามาก ภาพสว่างขึ้น เหมาะกับที่มืด รูแคบแสงเข้าน้อย เหมาะกับที่สว่างจัด อย่างที่สองที่สำคัญไม่แพ้กันคือความชัดลึก หรือเรื่องที่ว่าฉากหลังจะเบลอหรือชัด
เวลาเราเปิดรูกว้างอย่าง f1.8 ระยะที่ชัดจะบางมาก ตาคนชัดแต่หูเริ่มเบลอ ฉากหลังละลายเป็นสีนุ่ม ๆ นี่คือเหตุผลที่ภาพพอร์ตเทรตสวย ๆ มักเปิดรูกว้าง ส่วนเวลาเราหรี่รูลงไปอย่าง f8 หรือ f11 ระยะชัดจะลึกขึ้น เห็นรายละเอียดตั้งแต่หน้าไปจนถึงหลังฉาก นี่คือเหตุผลที่ภาพวิวภูเขาที่อยากให้ชัดทั้งภาพมักหรี่รูลง
แล้วควรใช้ค่าไหน
ถ้าอยากเน้นตัวแบบให้เด่นและละลายหลัง เปิดรูกว้างเข้าไว้ ถ้าถ่ายวิวหรือกลุ่มคนที่อยากให้ชัดทุกคน หรี่รูลงมาสัก f5.6 ถึง f8 ถ้าถ่ายในที่แสงน้อยและไม่มีขาตั้ง การเปิดรูกว้างยังช่วยให้ได้แสงพอโดยไม่ต้องดัน ISO สูงจนภาพแตก
ข้อควรระวังเล็ก ๆ คือการเปิดรูกว้างสุดไม่ได้แปลว่าดีที่สุดเสมอ เพราะระยะชัดที่บางมากอาจทำให้ส่วนสำคัญหลุดโฟกัสได้ง่าย เช่นถ่ายคนสองคนแล้วชัดแค่คนเดียว บางทีหรี่ลงนิดหนึ่งกลับได้ภาพที่ใช้งานได้จริงกว่า
สิ่งที่อยากให้จำคือ รูรับแสงไม่ใช่แค่ปุ่มปรับความสว่าง แต่มันคือเครื่องมือเล่าเรื่องว่าเราอยากให้คนดูโฟกัสตรงไหน พอเข้าใจมันแล้ว เราจะเลือกเปิดหรือหรี่ได้อย่างมีเหตุผล ไม่ใช่หมุนมั่ว ๆ แล้วหวังว่าจะสวย
