Focal Length Conversion — เปลี่ยนฟอร์แมตแล้วมุมภาพเปลี่ยน คำนวณระยะเลนส์ยังไง งานถ่ายโฆษณาชิ้นหนึ่งที่ผมไปช่วยดู ทีมวางบล็อกกิ้งไว้ล่วงหน้าจากกล้อง A ซึ่งเป็นฟูลเฟรม พอวันถ่ายจริงต้องเอากล้อง B ที่เป็น Super35 มาถ่ายมุมสอง ช่างภาพใส่เลนส์ระยะเดียวกันเป๊ะเพราะคิดว่าจะได้ภาพเข้ากัน ผลคือมุมสองแน่นกว่ามุมหลักอย่างเห็นได้ชัด ตัวแบบดูใหญ่ขึ้น พื้นหลังหายไปครึ่งหนึ่ง ต้องยกกล้องถอยไปอีกหลายก้าวจนเสียมุมที่วางไว้ ปัญหานี้ไม่ได้เกิดจากใครทำผิด แต่เกิดจากการลืมว่าระยะเลนส์กับมุมภาพไม่ใช่สิ่งเดียวกัน
Focal Length Conversion: ระยะเลนส์เป็นสมบัติของตัวเลนส์ มุมภาพเป็นผลของเลนส์บวกเซนเซอร์
ระยะเลนส์เป็นสมบัติของตัวเลนส์ มันไม่เปลี่ยนไม่ว่าคุณจะเอาไปใส่บอดี้อะไร แต่มุมภาพที่คุณได้เป็นผลของเลนส์บวกกับขนาดพื้นที่รับภาพ เซนเซอร์ที่เล็กกว่าเก็บภาพจากวงภาพเดิมมาแค่ส่วนกลาง ผลที่ได้จึงแคบลง ดูเหมือนเลนส์ยาวขึ้นทั้งที่มันไม่ได้ยาวขึ้นเลย เวลาผมสอนเรื่องนี้ ผมชอบให้คนคิดเป็นภาพว่ากำลังมองผ่านหน้าต่างบานเดิม แต่เปลี่ยนจากกรอบหน้าต่างใหญ่เป็นกรอบเล็ก คุณเห็นน้อยลง ไม่ใช่เพราะกระจกเปลี่ยน แต่เพราะกรอบเปลี่ยน
เปลี่ยนฟอร์แมตแล้วมุมภาพเปลี่ยน ให้จำเป็นคู่แทนที่จะจำเป็นสูตร
วิธีคิดที่ใช้ได้จริงหน้างานคือจำเป็นคู่แทนที่จะจำเป็นสูตร เอาชุดเลนส์ที่คุณใช้บ่อยที่สุดมาสามถึงสี่ระยะ แล้วหาว่าบนอีกฟอร์แมตหนึ่งต้องใช้ระยะประมาณเท่าไหร่ถึงจะได้เฟรมใกล้เคียงกัน วิธีหาไม่ต้องคำนวณ ให้ตั้งกล้องสองตัวที่ตำแหน่งเดียวกัน ถ่ายฉากเดียวกัน แล้วไล่เปลี่ยนเลนส์จนภาพซ้อนกันได้ จดไว้ในโน้ตในมือถือ ใช้เวลาไม่ถึงชั่วโมงครั้งเดียว แต่คุณจะใช้ตารางนั้นไปอีกหลายปี และมันแม่นกว่าการท่องตัวเลขครอปแฟกเตอร์ที่ได้ยินมาจากคลิปในอินเทอร์เน็ต เพราะกล้องแต่ละรุ่นตัดพื้นที่เซนเซอร์ไม่เท่ากันเป๊ะ ๆ โดยเฉพาะเมื่อเปลี่ยนอัตราส่วนภาพหรือเปิดโหมดความละเอียดสูง
จุดที่เจ็บที่สุดคือปลายกว้าง
หลักที่ต้องจำไว้คือเมื่อย้ายไปฟอร์แมตที่เล็กกว่า คุณต้องใช้เลนส์ที่กว้างกว่าเดิมเพื่อให้ได้มุมเท่าเดิม และเมื่อย้ายไปฟอร์แมตที่ใหญ่กว่า คุณจะได้มุมกว้างขึ้นจากเลนส์ตัวเดิม จุดที่เจ็บที่สุดคือปลายกว้าง เพราะเลนส์ที่กว้างมากอยู่แล้วบนฟูลเฟรม พอมาอยู่บน S35 อาจกลายเป็นเลนส์ปกติธรรมดา ถ้างานคุณต้องถ่ายในห้องแคบบ่อย ๆ ให้เผื่อเลนส์ปลายกว้างไว้ตั้งแต่ตอนวางชุด อย่ารอไปแก้หน้างาน ส่วนปลายเทเลกลับกัน คนถ่ายกีฬาหรือถ่ายสัตว์บางคนถึงกับชอบใช้ฟอร์แมตเล็กเพราะได้ระยะเอื้อมไกลขึ้นจากเลนส์ตัวเดิม
อีกเรื่องที่ต้องคิดควบคู่กันคือความรู้สึกของภาพ ไม่ใช่แค่กรอบ เพราะถึงคุณจะปรับเลนส์จนได้มุมเท่ากันแล้ว ระยะชัดก็ยังไม่เท่ากันอยู่ดี ที่ระยะและรูรับแสงใกล้เคียงกัน ฟอร์แมตใหญ่กว่ามักละลายฉากหลังได้มากกว่า ถ้าคุณตัดสลับสองกล้องในซีนเดียว การเลือกรูรับแสงให้เข้ากันจึงสำคัญพอ ๆ กับการเลือกระยะ ลองถ่ายเทียบไว้ก่อนวันงานสักครั้ง แล้วดูบนจอใหญ่ ไม่ใช่บนจอกล้อง คุณจะเห็นทันทีว่าต้องขยับอะไรบ้างเพื่อให้คนดูไม่รู้สึกสะดุดตอนภาพตัดข้ามกล้อง
